Slachthuis vijf – Kurt Vonnegut

Billy Pilgrim heeft de hel van WOII overleefd en bouwt een huisje-tuintje-boompje leven op in Amerika. De lezer leert gaandeweg meer over een rare kronkel in zijn hersens: hij is ontvoerd geweest door aliens die in vier dimensies leven en daarom niets geven om de dood. Ze kunnen verderspoelen en weer teruggaan in de tijd zoveel ze willen.

Zo is het boek ook opgebouwd: Billy die heen en weer flitst tussen heden, verleden en toekomst. De titel van het boek verwijst naar het verleden: Slachthuis vijf is de plaats waar Billy met andere Amerikaanse krijgsgevangenen in Dresden verbleef ten tijde van het bombardement waarmee op één nacht tijd de stad met brandbommen werd verwoest.

(Notitie tussendoor: tijdens dit bombardement zouden er 135.000 doden zijn gevallen, “meer dan de bom op Hiroshima”, maar dit aantal lijkt schromelijk overdreven door de Duitse zijde en wordt fel tegengesproken door de geallieerden. Dit zorgde jarenlang voor controverse. Pas korte tijd geleden werd wetenschappelijk bewezen dat het aantal doden rond 30.000 lag. Zie HLN en Wikipedia voor het volledige verhaal.)

Door alle doden die Billy doorheen zijn leven heeft zien vallen, en doordat hij gelooft dat de dood geen betekenis heeft, doet hij over de dood heel laconiek. Elk sterfgeval in het boek – ontelbaar – wordt afgesloten met “Zo gaat dat”, waarbij je het schouderophalen bijna voelt. Doorheen het hele boek valt vooral de afstandelijkheid op, het sarcasme, blijkbaar de enige manier waarop de schrijver alles kon schrijven.

Alleen de kaarsen en de zeep waren van Duitse makelij. Ze vertoonden een spookachtige, opalen gelijkenis. De Engelsen konden het niet weten, maar de kaarsen en de zeep waren gemaakt van uitgesmolten vet van joden en zigeuners en flikkers en communisten en andere staatsvijanden. Zo gaat dat.
(p.89)

Kurt Vonnegut heeft het hoofdpersonage van dit boek gecreëerd om zijn eigen verhaal over de oorlog te kunnen vertellen. Het is daardoor geen ‘gewoon’ oorlogsverhaal geworden. Omdat het zo dun is, was het wel erg snel uit en is het niet blijven hangen. Jammer, want ik heb het gevoel dat Vonneguts boodschap bij mij niet is overgekomen.

** 2 sterren

Misha – Misha Defonseca

In dit waargebeurde verhaal worden we door de zevenjarige Misha meegenomen op haar wonderbaarlijke avonturen door de wouden van België, Duitsland, Polen Oekraïne, en verder. Aan het begin van WO II worden haar ouders, die joden zijn, gedeporteerd en zij vlucht weg uit haar pleeggezin met maar één ding voor ogen: haar moeder terugvinden, die “in het oosten” zou zijn. Ze moet overleven op voedsel dat ze steelt uit boerderijen, vlees van karkassen, wormen, planten, bladeren, en grotendeels haar eigen wilskracht. Onderweg sluit ze vriendschap met wolven, komt ze in aanraking met de gruwelijkheden van de oorlog en kan ze uiteindelijk terugkeren naar haar oude thuis, Brussel.

Aan het einde van het boek vond ik het jammer dat er zo snel over Misha’s leven werd gegaan eenmaal haar kindertijd achter de rug was. Ik had er gerust meer over willen weten. Ook blijft Misha, die dit boek pas recent schreef, heel oppervlakkig over hoe ze alles wat ze toen heeft meegemaakt, nu ziet. Ze focust zich namelijk de hele tijd op hoe ze het toen meemaakte, wat ze toen voelde en deed. Al is het natuurlijk duidelijk dat ze nooit echt zal aarden in de ‘mensenwereld’ en in haar hart altijd een klein beetje wolf zal blijven.

Maar het boek heeft mijn verwachtingen overtroffen omdat mijn verwachtingen nu eenmaal niet erg hoog waren. De schrijfstijl is eenvoudig en recht voor de raap, een literair hoogstandje is ‘t zeker niet, maar het geeft je een totaal ander gezichtspunt op de gruwelijkheden van WO II, wat het toch een aanrader maakt.

*7/10*

Wilde zwanen – Jung Chang

In Wilde zwanen, drie dochters van China, vertelt Jung Chang de buitengewone levensgeschiedenis van haar grootmoeder, concubine van een generaal in het feodale China; haar moeder, hoge partijfunctionaris tijdens het communistische bewind; en ten slotte het indrukwekkende verhaal hoe zij zelf als jong meisje in China opgroeide.

Dat Jung Chang geen gemakkelijke jeugd had, mag duidelijk zijn. Haar ouders stelden de partij altijd en overal op de eerste plaats. En terwijl het bewind steeds extremer werd, en er steeds meer mensen werden opgepakt en gemarteld en/of vermoord, bleven ook haar ouders niet buiten schot en ze belandden van elkaar gescheiden in een werkkamp in de bergen. Gelukkig waren er nog de kinderen, die ondanks hun eigen ontberingen voor hun ouders trachtten te zorgen.

Het is een ontroerende familiekroniek die, naargelang Jung Chang er zelf meer een rol in gaat spelen, steeds gedetailleerder en persoonlijker wordt. Ik heb ook al wel Het lelietheater gelezen, maar in dit boek kreeg ik voor het eerst een duidelijk beeld van China en zijn gruwelijk bewogen, recente geschiedenis. Als ik niet zeker wist dat het echt gebeurd was, vorige eeuw nog!, zou ik niet in het biografische karakter van het verhaal geloofd hebben.

* 8/10 *