In ongenade – J.M. Coetzee

Op de eerste bladzijde maken we kennis met ‘hem’, het hoofdpersonage, een gescheiden professor in het Zuid-Afrikaanse Kaapstad na het afschaffen van de apartheid, in zijn vijftiger jaren, die zijn seksuele bevrediging bij de hoeren zoekt.

Voor een man van zijn leeftijd, tweeënvijftig, gescheiden, heeft hij het probleem van de seks naar zijn idee heel aardig opgelost.
(p5)

Vroeger was hij een player die absoluut geen moeite hoefde te doen om een vrouw in zijn bed te krijgen, nu blijft er enkel een ouder wordende man over. Hij valt voor de charmes van één van zijn studentes en verleidt haar schaamteloos; zij durft geen “nee” zeggen tegen zijn autoriteit maar dient onder druk van haar familie klacht in, waardoor David Lurie zijn baan kwijtraakt.
Hij trekt naar het platteland, waar zijn dochter Lucy een boerderijtje en een stuk grond met een hondenpension heeft. Hij is daar nog niet lang als ze worden overvallen door drie zwarte mannen. David kan niet om met de manier waarop Lucy het trauma probeert te verwerken, hij kan niet begrijpen waarom ze niet naar de politie stapt, zeker niet wanneer één van de verkrachters vlakbij komt wonen. Hij keert terug naar Kaapstad, om zijn huis leeggeroofd terug te vinden, en vestigt zich uiteindelijk in Grahamstown, in de buurt van zijn dochter, klaar om zijn nieuwe leven te beginnen.

Professor Lurie was voor mij in het begin een verachtelijk persoon. Hij heeft geen enkel respect voor vrouwen, wat duidelijk blijkt uit de manier waarop hij naar bed gaan met zijn studente beschouwt als normaal.

“(…) Omdat de schoonheid van een vrouw niet van haar alleen is. Die is onderdeel van de overvloed die ze in de wereld meebrengt. Ze heeft de plicht die te delen.”
(p22)

Het is een verkrachting, niet meer en niet minder, al ontkent hij dat natuurlijk:

Geen verkrachting, dat net niet, maar niettemin ongewenst tot op het bot. Alsof ze had besloten zich slap te houden, vanbinnen dood te gaan zolang het duurde, als een konijn wanneer de tanden van de vos zich om zijn nek sluiten. Opdat alles wat haar aangedaan zou worden als het ware ver weg gedaan werd.
(p31)

De arrogantie waarmee hij uiteindelijk zijn berechting ondergaat, waarbij hij enkel erkent wat hij heeft gedaan maar geen medeleven zoekt laat staan verontschuldigingen uitspreekt of spijt uitdrukt, deed me simpelweg walgen.
Zelfs zijn dochter kan niet ontduiken aan mister player’s kritische blik en denigrerende omschrijving:

Vanuit de schaduw van de veranda stapt Lucy het zonlicht in. Even herkent hij haar niet. Er is een jaar voorbijgegaan en ze is dikker geworden. Haar heupen en borsten zijn nu (hij zoekt naar het beste woord) vol.
(p70)

Gaandeweg, tijdens het verblijf in het huis van zijn dochter, lijkt hij echter te veranderen. (Ook al duikt hij in bed met de eerste de beste vrouw die zich aanbiedt, een getrouwde dan nog wel, maar enfin. Eens een player, altijd een player, toch?) Hij verandert in een zorgzame vader, die het beste voorheeft met zijn dochter, maar niet begrijpt waarom zij hier wil blijven na wat er met haar is gebeurd. Ze wil niet in de steek laten wat ze daar heeft opgebouwd, ze wil niet opgeven, maar ik snap dat als lezer en als vrouw ook totaal niet, en Lucy’s eigen uitleg maakt het er niet beter op.

“(…) De reden is dat wat me is overkomen voor mij een strikt persoonlijke zaak is. In een andere tijd, op een andere plek werd het misschien als een publieke zaak beschouwd. Maar hier, en nu, is het dat niet. Het is mijn zaak, van mij alleen.”
(p130)

Het bewijs van zijn vermenselijking is de manier waarop hij de plaatselijke dierenarts helpt met het euthanaseren van ongewilde honden. Vroeger werden ze na het dodelijke spuitje onbarmhartig in een verbrandingsoven gepropt, maar Lurie zorgt ervoor dat dit min of meer waardig gebeurt.
De auteur wil (te) vaak zijn eigen visie doordrukken via zijn personages, o.a. over dieren en dierenmishandeling. Zelf vond ik het niet erg veel bijdragen tot het personage Lurie; Coetzee gebruikt een hele bladzijde om uit te leggen waarom Lurie de dieren een waardige begrafenis bezorgt, maar het gaat voor mij niet diep genoeg, komt niet geloofwaardig genoeg over. Het past gewoon niet echt bij de man die Lurie is.

Aan het einde van het verhaal, als Lurie zich vestigt in Grahamstown, zou het moeten voelen alsof hij een nieuw leven begint, en dat hij zijn dochter loslaat, dat hij niet (meer) de overbeschermende papa speelt, dat hij haar op eigen benen laat staan en zelf op zijn eentje iets gaat opbouwen, maar volgens mij zal hij niet veel opbouwen. Tenzij hij het echt zijn doel is om de dagen van zijn leven te slijten met het euthanaseren van honden.

Langs de ene kant was Lurie voor mij een verachtelijk, zwak man, en langs de andere kant is Coetzee er mijns insziens niet in geslaagd om hem overtuigend genoeg neer te zetten; als personage was hij te flauw, niet sterk genoeg omlijnd, te vaag.

*** sterren omwille van het verhaal.

 

Advertenties

Een gedachte over “In ongenade – J.M. Coetzee

  1. Haha, je hebt er inderdaad een heel andere indruk aan overgehouden dan ik. Dat verachtelijk vinden van het hoofdpersonage snap ik wel helemaal, dat had ik ook. Maar voor de rest was het bij toch vooral van “eeuwige hartjes voor Coetzee” 🙂 Al denk ik dat het wel zo’n boek is dat je ofwel heel erg kan aanstaan ofwel heel erg tegenstaan.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s