De levens van anderen – Neel Mukherjee

Calcutta, de woelige jaren ’60. De familie Ghosh heeft het goed dankzij de papierfabrieken van grootvader Prafullanath, maar op het platteland lijdt de bevolking honger door de aanhoudende droogte en doordat de grootgrondbezitters alle opbrengsten opstrijken. Kleinzoon Supratik kan niet langer passief van de zijlijn blijven toekijken maar besluit zich te mengen in de strijd tegen de overheid, tegen de rijken, ja zelfs tegen zijn eigen familie, die langzaam in elkaar stort wanneer hij van de aardbol verdwijnt.

Dit verhaal was voor mij indrukwekkend genoeg om, toen ik me niet doorheen de Engelstalige versie heen geworsteld kreeg, het in het Nederlands een tweede kans te geven. Dat was even aanpassen, want in de vertaling klonk alles precies een beetje minder… ‘poëtisch’, denk ik.

Supratik schrijft brieven over zijn belevenissen op het platteland naar iemand bij hem thuis – aan wie, kwam ik pas laat te weten; toen mijn frank plots viel heb ik hardop: “Aaaah! Natuurlijk!” geroepen. Omheen die brieven zitten de gebeurtenissen van zijn familie in Calcutta geweven. Om beurt komen de andere familieleden aan het woord: de kinderen die het al dan niet moeilijk hebben op school, de volwassenen en hun onderlinge vetes en angsten, de grootouders die de wereld zoals ze die kenden plots razendsnel zien veranderen en hun rijkdom zienderogen zien slinken.
Mukherjee werkt met tijdsprongen waardoor het boek jammergenoeg niet één vloeiend geheel is, maar bij elk nieuw hoofdstuk een hiaat achter zich laat dat moet worden opgevuld, wat de vaart eruit haalt. Bovendien keert hij op onvoorspelbare momenten terug naar de kindertijd van de volwassenen, waardoor je je aandacht bij het lezen moet houden of je weet niet meer in welk jaartal je nú weer zit, zo van de hak op de tak gaat het. Dat had allemaal gerust wat vlotter gekund.
Gelukkig zit er voorin een stamboom want met al die Indische namen, hun afkortingen en hun formele en informele aanspreektitels zijn de personages, zeker in het begin, zeer moeilijk te onderscheiden. Achterin zit een woordenlijst, maar niet alle gebruikte woorden worden er vertaald, wat me mateloos irriteerde. Alles of niets hé.

Pas op het einde van het boek komt er vaart in het verhaal, wanneer Supratik terugkeert naar Calcutta en de bal aan het rollen gaat, want zijn rebelisme kan niet ongestraft een stille dood sterven: er zullen repercussies volgen, en het is maar de vraag of hij daar klaar voor is.

De hoofdonderwerpen van dit boek zijn de politiek en wiskunde. Over politiek gaat het al bijna vanaf de eerste bladzijde, waar Mukherjee in enkele rake alinea’s de situatie van het land schetst wanneer een uitgehongerde landarbeider zijn gezin uitmoordt en ten slotte zelfmoord pleegt om van alle miserie af te zijn – en hij laat bepaald niets aan der verbeelding van de argeloze lezer over.
De schrijver doet in de verschillende brieven van Supratik voorzichtig uit de doeken hoe de vork in de steel zit, wie de slechteriken zijn en hoe de goeien het tij zullen keren. Maar hier en daar raakt hij me kwijt; het interesseert me allemaal niet wie wie is, een korte uitleg over waarom Supratik, en de rest van de marxisten, geloofden in wat ze deden, was voldoende geweest, in plaats van er bladzijden over door te gaan.

Idem voor de wiskunde: Supratiks neefje Sona blijkt een wonderkind dat wiskunde snapt alsof het zijn moedertaal is, en de ingewikkeldste vergelijkingen worden middenin het verhaal door hem ontrafeld. Ik kan me voorstellen dat dit voor andere wiskundigen een interessante afwisseling vormt maar bij mij werd het begin van wat misschien een wiskundeknobbel had kunnen geweest zijn, in het middelbaar vakkundig verwijderd.
Deze uitwijding had voor mijn part volledig weggelaten kunnen worden – want gaat het niet vooral om de schrijver die zijn kennis tentoon wil spreiden? – ware het niet dat Sona’s talent de familie Ghosh van de ondergang zal redden.

Wat mij ook opviel, was de seks in het boek: in het beste geval werd er niet over intimiteit tussen de koppels gesproken, maar wanneer het dan wel over de bedgeheimen ging, was het één en al ruwheid en verkrachting en mishandeling wat de klok sloeg. Nergens passie of liefde… Was daarvoor dan geen plaats in die duistere tijden van een land waarin zoveel onrecht gebeurde?

Mukherjee kan goed vertellen en weet een wereld te schapen die zo ver van de mijne is verwijderd, dat hij alsnog tot leven lijkt te komen: de Indische vrouwen met al hun juwelen en opsmuk en vooral drama, de mannen met hun rare gewoontes en kleine verslavingen, het huis met zijn drie verdiepingen waar iedereen gezellig samenhokte, de intriges, de vooroordelen, en zei ik al drama?

Een mooie leeservaring, die gerust een aantal hoofdstukken had kunnen worden ingekort.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s